“Tao thất nghiệp bốn tháng rồi. Giờ nghề chính là đưa đón con, nghề tay trái là nấu cơm.” Nó nói nhẹ tênh rồi cười. Tôi cũng cười.
Ngày trước nó kiếm khá. Hai vợ chồng hai nguồn thu, vay ngân hàng mua nhà, đổi xe, hai đứa con học trường quốc tế. Hồi ấy nợ chẳng đáng sợ: “Thu nhập thế này thì mấy chốc trả xong.” Người đang kiếm được tiền thường tin tháng sau mình vẫn kiếm được như tháng này, thậm chí còn hơn.
Rồi công việc cũ khó dần. Nó đổ thêm một mớ tiền khởi nghiệp, việc chưa kịp chạy thì vốn đã chạy gần hết. Từ thằng sáng mở mắt đã có người gọi, lịch kín tuần, giờ sáng ra chẳng biết đi đâu. “Tháng đầu sướng lắm. Sang tháng thứ ba mới thấy cả thành phố ai cũng có chỗ để đi, mỗi mình đéo biết đi đâu.”
Tiền thì vẫn biết đường đi. Lãi ngân hàng vẫn trừ, học phí vẫn đóng, hai nguồn thu còn một, tiền tiết kiệm tháng nào cũng gầy thêm. Vợ chỉ hỏi: “Anh tính công việc thế nào?”, tai thằng đang thất nghiệp tự dịch thành: “Bao giờ anh mới kiếm được tiền?”
Con bé còn vô tư hỏi: “Bố ơi, sao lâu lắm bố không đi làm?” Nó cười: “Con tao hỏi xong chạy đi chơi, tao tự ái mất mẹ nó cả buổi.” Bạn bè cũng ngại gặp vì sợ câu “Dạo này làm gì?”. Bố mẹ càng ngại về, vì kiểu gì cũng nghe: “Kiếm việc gì làm đi con, còn phụ vợ nuôi hai đứa.” Lúc thất thế, lòng tự trọng mỏng lắm, ai chạm vào cũng thấy đau.
Tôi bảo: “Kiếm việc gì làm tạm đi.” Nó lắc đầu: “Việc ít tiền thì thấy phí kinh nghiệm, việc ngon thì lại quá tuổi. Có người gọi đi làm lại nghĩ, chả lẽ giờ mình lại đi làm thuê kiếm mấy đồng cò con này à? Rồi thôi. Ngày trước tao sợ thất nghiệp, giờ có lúc lại sợ cả đi làm.”
Đấy mới là cái bẫy của thất nghiệp tuổi 40. Tiền càng vơi, sĩ diện vẫn còn nguyên, tinh thần thì ngày càng xuống. Vợ càng lo càng hỏi, chồng càng tự ái càng im. Chẳng cần người thứ ba, đôi khi một người hết tiền và một người hết sức cũng đủ làm căn nhà thiếu tiếng cười.
Tôi bảo nó: “Mày đừng cố kiếm lại thằng mày của ba năm trước. Kiếm một việc để sáng mai có lý do mà dậy trước đã. Trước kiếm 50 triệu, giờ 10 hay 20 triệu vẫn là tiền thật. Kiếm lại dòng tiền trước, kiếm lại hào quang sau.”
40 tuổi làm lại chẳng có gì nhục. Chỉ có cái sĩ diện nên bỏ sớm, vì ngân hàng không nhận nó để trừ nợ, vợ con cũng chẳng thể mang câu “ngày xưa bố kiếm tiền giỏi lắm” ra đóng học phí.
